Of het schooljaar net is begonnen of de kerstvakantie voor de deur staat: een klas is continu in beweging. Het kan dus geen kwaad om te investeren in de groepsvorming in de klas. Hoe zorg je ervoor dat jouw klas een hechte groep wordt? 

In de psychologie is er enorm veel onderzoek gedaan naar groepsdynamica. Elke groep, zoals een klas met leerlingen, gaat een aantal fases door. Deze fases van groepsvorming, ontwikkeld door Tuckman in 1965, bepalen de dynamiek van de groep: wie de leiders van de groep zijn, wat het gewenste gedrag is in de groep en wat de normen en waarden zijn. Deze fases kun je sturen. Doe je dit op een goede manier, dan kun je een gezellige, hardwerkende groep creëren!

Kant-en-klare lessen voor groepsvorming uitproberen? Bekijk ons lesmateriaal over sociaal-emotionele vaardigheden of download meteen aan gratis proefexemplaar.

De fases van groepsvorming

Om de groepsvorming in de klas te kunnen stimuleren, is het handig om te weten welke fases er zijn.

1. Forming – kennismaking en oriëntatie

In deze fase (1 tot 2 weken) kennen de leerlingen elkaar vaak nog niet. Als leerlingen elkaar al wel kennen, kan het zijn dat de verhoudingen in de groep anders liggen na een vakantie. Het is in deze fase belangrijk om elkaar te leren kennen en samen ervaringen op te doen. Een stevige basis van vertrouwen en emotionele veiligheid zijn hierbij belangrijk.

2. Storming – strijd om invloed

Tijdens de fase van storming zijn de leerlingen vertrouwd met elkaar en weten ze wat ze van elkaar kunnen verwachten. Leerlingen komen wat meer uit hun schulp en zoeken naar hun eigen positie in de groep. In deze fase worden vaak de leiders bepaald en worden er subgroepjes gevormd. Dit kan zorgen voor spanningen en conflicten. Dat is niet erg, want het hoort erbij. Laat dit zien aan de leerlingen door de conflicten er te laten zijn en ze op een goede manier op te lossen.

3. Norming – gemeenschappelijke normen

In deze fase vormt de groep de gemeenschappelijke normen, de ongeschreven regels. Vaak bepalen de leiders van de groep, bewust en onbewust, wat wel en niet gewenst is in de groep.

4. Performing – langere periode van rust en plezierige samenwerking

Leerlingen kennen elkaar inmiddels goed en weten ze wat ze aan elkaar hebben. Ze waarderen elkaar, wat zorgt voor een goede samenwerking in de klas. Sommige groepen bereiken dit stadium niet. Het gevolg? Een onrustige klas en een verhoogde kans op probleemgedrag.

Praktische tips voor groepsvorming per fase

Wil je de groepsvorming in goede banen leiden, dan is het een goed idee om de fases norming en storming om te draaien. Dit kun je doen door meteen vanaf het begin normen en waarden op te stellen met de klas. De verhoudingen in de klas zijn dan namelijk nog niet bepaald, waardoor je het ontstaan van de ongeschreven regels nog kunt sturen.

Forming

  • Doe veel kennismakingsspelletjes met de klas. Laat de leerlingen ook kennismaken met jou als docent. Ze kunnen bijvoorbeeld een poster maken over zichzelf en een postermarkt houden. Of maak gebruik van de les Wie zitten er bij jou in de klas? uit ons abonnement Tumult in de brugklas – sociaal-emotionele vaardigheden 1 havo/vwo.
  • Laat de leerlingen bedenken hoe de ideale klas eruit zou zien. Verzamel alle ideeën en maak hier een top vijf van. Dit kan de basis vormen voor hoe de klas met elkaar omgaat.

Norming

  • Stel klassenregels op. Laat leerlingen dat in eerste instantie zelf doen, zodat de samenwerking wordt bevorderd. Zorg ervoor dat de regels positief geformuleerd en vanuit de we-vorm opgesteld worden. Je kunt hiervoor ook de les Welke afspraken maak jij met je klas? uit Tumult in de brugklas – sociaal-emotionele vaardigheden 1 vmbo-t/havo gebruiken.
  • Blijf ook leuke groepsspellen doen. Zo doen de leerlingen positieve ervaringen met elkaar op.

Storming

  • In deze fase is het belangrijk om leerlingen in verschillende samenstellingen met elkaar te laten samenwerken. Zo voorkom je groepjes binnen de groep.
  • Hebben leerlingen samen moeten werken? Bespreek het groepsproces achteraf. Wat ging er goed en wat ging er minder goed? Hoe kun je dat de volgende keer beter aanpakken?
  • Bespreek conflicten en praat het uit. Laat het goede voorbeeld zien. De les Hoe ga je met conflicten om? uit het abonnement Tumult in de brugklas – sociaal-emotionele vaardigheden 1 vmbo-t/havo behandelt vier manieren om met conflicten om te gaan.

Performing

  • Zorg voor genoeg samenwerkingsprojecten, maar ook leuke activiteiten zoals excursies. Zo blijft de goede samenwerking en de positieve sfeer in de klas bestaan.

Aandacht besteden aan de groepsvorming van een klas kost tijd en moeite. Maar als je hierin investeert, betaalt het zich snel genoeg terug.

Meer inspiratie en tips ontvangen? Meld je aan voor onze maandelijkse nieuwsbrief. Je ontvangt dan ook elke maand een kant-en-klare les!

Print Friendly, PDF & Email